Kıbrıslı Türkler · Haklar ve belgeler
Kâğıt üzerindeki haklar.Hayattaki karşılığı.
Kıbrıs Cumhuriyeti, Kıbrıslı Türklerin haklarını ne ölçüde hayata geçiriyor? Hukuki çerçeveyi, belgelenen engelleri ve her değerlendirmenin dayanaklarını inceleyin.
Karne
Yedi hak alanında genel görünüm
Puan, hakkın ne ölçüde sağlandığını gösterir. Belge kapsamı, ağırlıklı değerlendirmenin ne kadarının belgelendiğini anlatır. İkisini birlikte okuyun.
Vatandaşlık
Mülkiyet
Seçme ve seçilme
Dil
Kamu hizmetleri
Çalışma ve emeklilik
Eğitim
İnsanın yaşadığı yerden bakınca
Gündelik hayatta haklar
Gündelik bir sorudan belgelere ilerleyin. Bu dosyalar kurum bulgularını, haberleştirilen deneyimleri ve yanıt bekleyen soruları bir araya getirir; karneye yeni puan eklemez.
Tüm ölçütleri inceleyin45 incelenebilir ölçüt
Bir hakkı, bulguyu veya hukuk maddesini arayın. Alan, ikamet yeri ya da belge durumuyla daraltıp değerlendirmenin tamamını açın.
Bu filtrelere uyan ölçüt bulunamadı. Aramayı genişletin veya filtreleri temizleyin.
Vatandaşlık · 12 kaynak
Karma evliliklerden doğan çocuklar
Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, bir ebeveyni Kıbrıslı Türk olan karma evlilik çocuklarının raporlara göre Kıbrıs vatandaşlığı almakta ciddi güçlüklerle karşılaştığını tespit etti ve Kıbrıs'ı, vatandaşlığa erişimin uygulamada ayrımcılık içermemesini sağlamaya çağırdı. 141(I)/2002 sayılı Yasa'nın 109. maddesi, bir ebeveynin Kıbrıs'a girişi veya ülkede kalışı yasadışıysa, Bakanlar Kurulu'na soy yoluyla vatandaşlığı vermeme yetkisi tanır. Cumhuriyet adanın bütününü kendi ülkesi saydığı halde kuzeydeki liman ve havaalanlarından girişi yasal giriş kabul etmediği için bu hüküm, orada yaşayan karma aileleri özellikle etkiler. İstisnai vatandaşlık için 14 Şubat 2007 tarihli 65.067 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın ölçütleri geçerlidir: 20 Temmuz 1974 veya öncesi doğum; yabancı ebeveynin Türk vatandaşı olmaması; evliliğin yurt dışında, ya da 20 Temmuz 1974'ten önce Kıbrıs'ta yapılmış olması; ilişkinin 1974 olaylarıyla bağlantısız olması; ya da Pyla'da ikamet. İdare Mahkemesi bu ölçütleri 2017 Aydin kararında aynen aktardı; sonraki davalarda, Eda Hancer - İçişleri Bakanı davası dahil, aynı çerçeve uygulandı. Yüksek Anayasa Mahkemesi 9 Nisan 2025'te Hancer'ın temyizini reddetti; hükmün ve 2007 ölçütlerinin keyfi ayrımcılık oluşturmadığına karar verdi ve retleri onadı. Cumhurbaşkanlığı'nın 26 Ocak 2024 tedbirleri, bekleyen başvuruların 2007 çerçevesinde incelenmesini de kapsıyordu; Mayıs 2024'e kadar bildirilen binlerce başvuruya karşılık yalnızca 14 onay vardı. K.E. - Kıbrıs (no. 20913/24) bir çocuğun nüfus kaydı davasıdır; 6 Kasım 2025'te dostane çözümle kapandı. Dostane çözüm, esas hakkında bir yargı kararı değildir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Vatandaşlık · 6 kaynak
Kimlik kartları ve pasaportlar
Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşından soy bağını gösteren Kıbrıslı Türkler, Cumhuriyet'in kimlik kartlarına ve pasaportlarına — ve bunlar aracılığıyla AB vatandaşlığına — hâlâ hak sahibidir. Nisan 2025'te Sayıştay Başkanı, basına yansıyan bilgilere göre, bir Meclis komitesine 12.000 vatandaşlık başvurusunun beklemede olduğunu söyledi. Ayrı olarak, Mayıs 2024 itibarıyla karma evlilikten yalnızca 14 vatandaşlık başvurusu onaylanmıştı. Çocuk Hakları Komiseri, Mart 2025'te 63 çocuk vakasına dayanarak, 109. madde vatandaşlık istisnasının çocukları vatansız bırakma riski taşıdığını tespit etti — bulgusu, Kıbrıslı Türklerle yapılan evlilikleri değil, genel olarak Kıbrıslılar ile yabancı uyruklular arasındaki karma evlilikleri kapsıyor. 2018 tarihli bir yabancı basın haberi, İçişleri Bakanlığı'na atfen Kıbrıslı Türklere verilen toplam 110.734 kimlik kartı ve 83.950 pasaport rakamını bildirdi — bu rakam artık eski olup resmi bir hükümet belgesiyle doğrulanmamıştır. Nisan 2026'da bir mahkeme, 2018'den beri bekleyen bir ailenin başvurusundaki gecikmeyi durdurması için Nüfus Kayıt ve Göç Dairesi'ne emir vermek zorunda kaldı. Topluma göre ayrıştırılmış, güncel ve resmi bir verilme/ret istatistik serisi hâlâ yok; bu nedenle nüfus kaydının pratikteki işleyişi yetersiz belgelenmiş durumda kalıyor.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Mülkiyet · 8 kaynak
Mülkün zilyetliği ve kullanımı
Vasi, 139/1991 sayılı Yasa uyarınca Kıbrıslı Türklere ait mülkleri elinde tutar. Mülkiyet hakkı sona ermez; yönetim, yasadaki «anormal durum» sürdüğü sürece İçişleri Bakanı'na geçer. 2010'da eklenen 6A maddesi, olumsuz sonuçlanan bir başvurunun ardından malikin hukuk davası açmasına imkân verir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kazali'de (2012) ve yeniden Barutçuzade Ahmet Vasıf Efendi Vakfı and Hakki - Kıbrıs davasında (Ocak 2026 tebliği) önce bu iç yolu şart koşmuştur; iki karar da düzenlemenin esasına ilişkin bir hüküm değildir. Konsolide yasa 2025'e kadar günceldir ve herhangi bir kullanım izninden önce görsel ve sismik güvenlik denetimi yükümlülüğünü içerir. Hükümetin Mahkemeye sunduğu cevapta 2010-11'de karara bağlanan 45 vasilik kaldırma başvurusu vardır; 16'sı kaldırılmış, 29'u reddedilmiştir. Arif Moustafa'nın mülkü 2006'da iade edildi. Ocak 2025'te Yüksek Mahkeme, Vasi'nin 2010 tarihli inşaat izninin hukuka aykırı olduğuna karar verdi ve tazminata hükmetti. Haziran 2026'da İstinaf Mahkemesi, Baf'taki 125 parsel için açılan davayı reddetti. Kuzeyde yaşayan malikler bir bütün olarak zilyetlikten yoksundur.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Mülkiyet · 5 kaynak
Malike ödenen veya yazılan kira
Yasa, Kıbrıslı Türk mülklerinden gelen bütün tahsilatı özel bir Fona aktarır. 139/1991 sayılı Yasa'nın 9. maddesi, anormal durum sürdüğü sürece malike borçlu olunan her tutarın ödenmesini askıya alır. Temsilciler Meclisi, Fon'un 2026 bütçesini onayladı: gelir 17,6 milyon avro, gider 19,9 milyon avro, 2024 sonu rezervi 5,85 milyon avro. Belgelenmiş bir davada kamulaştırma tazminatı Fon'a alacak yazıldı; malike ödeme ise askıya alındı. 1991'den bu yana birikimli gelir rakamı yayımlanmadı. Maliklere bugüne kadar ödenen toplam da yayımlanmadı. Malikin kullanabileceği hesap kamu kaydında görünmez.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Mülkiyet · 2 kaynak
Mülk yerine para
Belgelenmiş iki davada, Kıbrıslı Türklere ait mülklerin bir kısmı kamu projeleri için kamulaştırıldı. Tazminat Fon'a alacak kaydedildi, ancak ödemesi yasa uyarınca askıya alındı. 2010'dan bu yana malik Bölge Mahkemesinde dava açabilir; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu yolun işlemediğini dışlayamayacağını belirtti. Hükümetin 2010-11'de karara bağladığını bildirdiği 45 vasilik başvurusundan yalnızca 3'ü tazminat talep etti ve üçü de geri çekildi. Kuzeyde ikamet eden bir malike mülk yerine para ödendiğine dair belgelenmiş bir örnek bulunamadı.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Mülkiyet · 5 kaynak
Kiraların tahsisi
İçişleri Bakanlığı Temmuz 2025'te aktif kiraların 20.093 olduğunu, bunların %86,5'inin yerinden edilmiş kişilerde olduğunu açıkladı. Sayıştay'ın TTP/01/2023 sayılı özel raporu, 24 Mayıs 2023'te yayımlandı; rapora göre 31 Aralık 2021 itibarıyla 8.880 parsel iş yeri olarak tahsis edilmişti. Bunların 5.746'sı — yani %65'i — mültecilere kiralanmıştı, kalan %35'i ise mülteci olmayanlara ve yerel yönetimlere kiralanmıştı. Sayıştay bu oranı aşırı yüksek buldu; çünkü yasa, mülteci olmayanlara tahsise yalnızca istisna olarak izin veriyor. Daha önceki bir özel rapor, TTP/01/2022, Baf'taki 19 iş yerinin devlet yardımı değerlendirmesi yapılmadan piyasa değerinin altında kirayla verildiğini ortaya koydu. Denetimler, 4.032 ticari kira sözleşmesinden 512'sinde ihlal buldu. Devlet puanlama ve ihale sistemine geçti; ilk rekabetçi ihale 2026 başında yapıldı. Bakanlık rakamları, yükümlü kurumun kendi beyanlarıdır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Mülkiyet · 2 kaynak
Vasi mallarının elden çıkarılması
Elden çıkarmalar oluyor. Kamu projeleri için belgelenmiş iki kamulaştırma örneği var. 2010-11 vasilik kaldırma başvurularının çoğu, maliklerin kendi mülklerini Kıbrıslı Rum alıcılara veya devlete sattığı başvurulardı. Vasinin kendi girişimiyle mülk sattığı bir örnek bulunamadı. Herhangi bir elden çıkarmanın koşulları yayımlanmıyor.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 4 kaynak
Altı koltukta gerçek temsil
Kıbrıs Cumhuriyeti, tüm adayı kapsayan tek bir seçim çevresinde altı Avrupa Parlamentosu üyesi seçer. 2019'da Niyazi Kızılyürek AKEL listesinden seçildi ve Temmuz 2024'e kadar görev yaptı. 2024 seçiminde koltuğunu kaybetti. Kayıtlı Kıbrıslı Türkler arasında katılım oranı 2019'da yaklaşık %7,0, 2024'te yaklaşık %5,5 oldu; rakamlar Kathimerini tarafından bildirilmiş ve SWP tarafından derlenmiştir. Mayıs 2026'da bir Kıbrıslı Türk temsilci, Kıbrıslı Türkler için ayrılmış Avrupa Parlamentosu koltukları talep etti — bu, beyan edilmiş bir siyasi tutumdur.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 9 kaynak
Ulusal seçimlerde seçme ve seçilme
Aziz - Kıbrıs davasında (2004) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Kıbrıs'ın bir Kıbrıslı Türk seçmeni kaydetmeyi reddetmesinin Sözleşme'yi ihlal ettiğine karar verdi — bu, ikinci bir vatandaşlığa değil, cemaat esasına göre sınıflandırmaya bağlı bir ayrımcılık tespitidir. Ardından 2(I)/2006 sayılı Yasa, güneyde oturan Kıbrıslı Türklere Meclis'teki Rum cemaatine ayrılmış 56 koltuk için oy kullanma ve aday olma hakkı verdi; cumhurbaşkanlığı, belediye ve muhtarlık seçimlerinde de oy hakkı tanıdı. Yasadaki adaylık hakkı cumhurbaşkanlığına aday olmayı kapsamaz. Yasa, güneyde altı ay olağan ikamet şartı arar. Yasa uyarınca yapılan ilk seçimde, 2006'da, hükümet Avrupa Konseyi'ne 270 Kıbrıslı Türk seçmen ve bir aday bildirdi. Mayıs 2026 seçiminin kesin seçmen listesinde 859 Kıbrıslı Türk vardı; Şubat'ta açıklanan sayı 837 idi. 2026'da bir Kıbrıslı Türk aday yarıştı ve resmi sonuç listesine göre seçilemedi.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 3 kaynak
Ayrılmış 24 koltuk
Meclis'te 80 koltuk vardır. 56'sı Kıbrıs Rum cemaati tarafından doldurulur. 24'ü Kıbrıs Türk cemaatine ayrılmıştır ve 1964'ten beri boştur. ODIHR'ın Mart 2026 raporu bu 24 koltuğun hâlâ boş olduğunu doğrular. Hiçbir mahkeme, Ek 1 No'lu Protokol'ün 3. Maddesi'nin, Cumhuriyet'i fiilen denetlemediği bir bölgede ikamet eden vatandaşlara parlamento seçimleri için oy hakkı tanımakla yükümlü kılıp kılmadığına karar vermemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 6 kaynak
Seçme ve seçilme — kuzeyde oturanlar
Avrupa Parlamentosu seçim yasasının 2014 değişikliğinden bu yana, Nüfus Sicili'nde hükümetin fiilî denetimi dışındaki bölgelerde oturduğu kayıtlı Cumhuriyet vatandaşları, Cumhuriyet kimlik kartı taşıyorlarsa Avrupa seçimleri için özel bir seçmen listesine otomatik yazılabilir. 2024 seçiminde Seçim Dairesi'ne göre bu yolla 103.269 kişi kaydedildi. Kayıt otomatiktir; SWP, o kayıtta ikamet koşullarının kontrol edilmediğini bildirir. 2019'da kayıt sorunları yüzünden oy kullanamayan yaklaşık 1.000 ek seçmen olduğu bildirildi. Aynı vatandaşların Meclis seçimleri için denk bir listesi yoktur.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 4 kaynak
Kuzeyden sandığa erişim
2024 Avrupa Parlamentosu seçimi için geçiş noktaları yakınında 32 özel sandık kuruldu — Lefkoşa ilçesinde 26, Larnaka ilçesinde 2, Mağusa ilçesinde 4. Bu liste basında yayımlandı ve SWP tarafından bağımsız olarak doğrulandı. Kuzeyde ikamet eden seçmenler bu özel sandıklardan herhangi birini kullanabilir; Seçim Dairesi'nin kendi sayfasına göre çifte oy kullanımını önlemek için elektronik seçmen listesi kullanılır. Daha önceki Avrupa Parlamentosu seçimleri için eşdeğer bir kayıt bulunamadı. Yaklaşık 1.000 kişinin oy kullanmasını engelleyen 2019 kayıt sorunları, düzenlemenin her zaman işlemediğini gösteriyor.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 2 kaynak
Parti listeleri
2024 Avrupa Parlamentosu seçiminde yarışan on iki listeden üçü Kıbrıslı Türk aday içeriyordu — AKEL, Volt ve Ekolojistler. Bu isimler basında bildirilmiş ve SWP tarafından bağımsız olarak doğrulanmıştır. 2019'da AKEL listesi de bir Kıbrıslı Türk aday içeriyordu. Daha önceki yıllar için bir kayıt bulunamadı.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 2 kaynak
Siyasi parti kurmak
175(I)/2012 sayılı Yasa ve resmî tescil sayfası, seçme hakkına sahip vatandaşlardan 300 imza ve 2.000 avro tescil ücreti şartını açıklar. Cemaat temelinde bir kısıtlama belirtmez. Kayıtlı Kıbrıslı Türk seçmen sayısının 900’ün altında olması, 300 imzanın matematiksel olarak imkânsız olduğu anlamına gelmez. Uygun Kıbrıslı Türk başvurucuların koşulları uygulamada karşılayıp karşılayamadığı ve başvuruların nasıl sonuçlandırıldığı bu derlemede yeterince belgelenmiş değildir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Seçme ve seçilme · 5 kaynak
2006'dan bu yana adaylık ve göreve seçilme
Tekil veri noktaları vardır, ancak eksiksiz bir seri yoktur. 2006'da hükümet Avrupa Konseyi'ne bir Kıbrıslı Türk aday ve 270 Kıbrıslı Türk seçmen bildirdi. 2024'te üç Kıbrıslı Türk Avrupa Parlamentosu adayı olarak yarıştı. 2026'da bir Kıbrıslı Türk parlamento seçimine katıldı ve resmi sonuç listesine göre seçilemedi. Basında 2026 adaylığı, 1963'ten bu yana ilk Kıbrıslı Türk parlamento adaylığı olarak tanımlandı; bu, 2006 kaydıyla çelişmektedir ve her iki anlatım da burada aktarılmaktadır. Belediye, muhtarlık ve cumhurbaşkanlığı düzeyindeki katılım hâlâ belgelenmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 10 kaynak
Uygulamada resmi dil
Anayasa'nın 3. maddesine göre Rumca da Türkçe de resmi dildir; bu temel madde hâlâ yürürlüktedir. 1964'te Yüksek Mahkeme, Attorney-General v. Mustafa Ibrahim davasında, zaruret hukuku uyarınca Türkçe ilan edilmeden de mevzuatın yürürlüğe girebileceğini kabul etti; 3. maddeyi yürürlükten kaldırmadı. 1988 Resmi Diller Yasası her iki dili de teyit etti. Temmuz 2025'te Avrupa Konseyi Çerçeve Sözleşmesi Danışma Komitesi, resmi iletişimde, kamu belgelerinde ve Resmi Gazete'de Türkçenin «kamusal alanda tamamen yok» olduğunu ve hâlâ zaruret hukukuna bağlı kaldığını tespit etti. Cumhuriyet'in Ekim 2025 yorumları, iki dilli mevzuata veya formlara değil, kamu yayıncısı CyBC/RIK 2'nin Türkçe hizmetine işaret etti. 2026'da Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, Türkçenin kamu yönetimi ve eğitimde az kullanıldığını tespit etti ve Kıbrıs'tan bir yıl içinde yeniden rapor vermesini istedi. Heyet, hükümet sitelerinin Rumca, Türkçe ve İngilizce olduğunu söyledi; Cyprus Rights 27 Ağustos 2026'da üç merkezi portalı kontrol ettiğinde yalnızca Rumca ve İngilizce buldu. Meclis sitesinde Türkçe sürüm vardır. Ombudsman'ın 2024 gerekçesi, Türkçe yayımlamayı zaruret içtihadına dayanarak bağlayıcı bir yükümlülük değil, isteğe bağlı bir iş olarak görür.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 6 kaynak
Kamu hizmeti ilanları
2026 yılında Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, bazı işler için aranan Rumca dil yeterlilik sınavlarının, Türkçe de resmi dil olmasına rağmen, uygulamada ayrımcılığa yol açabileceğini tespit etti. Komite'den bir uzman, kamu hizmeti iş ilanlarının yalnızca Rumca yayımlandığını kayda geçirdi. Ayrıca, devlet burs kurumu, yalnızca Rumca duyurular nedeniyle Ombudsman'ın iki kez müdahalesine yol açtı — 2016'da ve yeniden 2024'te. Ombudsman, 2024 raporunda, zaruret hukuku içtihadına dayanarak, kurumun Türkçe yayın yapma yönünde anayasal bir yükümlülüğü olmadığı sonucuna vardı. Kural olarak İngilizce, istisna olarak da Türkçe yayın yapılmasını önerdi. Herhangi bir yasal yükümlülüğü olmadığı halde zaten Türkçe formlar yayımlayan Nüfus Kayıt ve Göç Dairesi'ne işaret etti. Ombudsman'ın imzalı raporunun kendisi internet sitesinde ayrıca yayımlanmamaktadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 3 kaynak
Tercüme edilmiş idari formlar
Avrupa Komisyonu'nun 2023 yılını kapsayan Yeşil Hat raporu (COM(2024) 265 final), Kıbrıs Cumhuriyeti makamlarının araç uygunluk sertifikaları, izinler ve mesleki sürücü belgeleri için başvuru formlarını Türkçeye çevrilmiş olarak ve ücretsiz şekilde sunduğunu kaydeder — bu, Türkçe hizmetin belgelenmiş bir örneğidir — ancak bu düzenlemeler kapsamında kaç Kıbrıslı Türk'ün belge edindiğine dair hiçbir rakam bulunmamaktadır. Ayrı bir yeminli tercümanlar sicili de Rumca ve Türkçe arasında, özel bir ücret karşılığında, belgeleri onaylamaktadır — bu ücretsiz formlardan farklı bir mekanizma.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 5 kaynak
Türkçe yayımlanan yasalar
Anayasa, işlemlerin Resmi Gazete'de her iki resmi dilde yayımlanmasını şart koşar (Madde 3(2) ve 3(5)). 1964'te Yüksek Mahkeme, zaruret hukukuna dayanarak yalnızca Rumca ilanı kabul etti; 1988 Resmi Diller Yasası iki dilde yayımlama yükümlülüğünü yeniden teyit etti. Avrupa Konseyi Danışma Komitesi 2025'te, Gazete'nin Türkçe yayımlanmasının hâlâ bu hukuka bağlı olduğunu kaydetti. Güncel sayıların Türkçe çıkıp çıkmadığı sayı sayı denetlenmemiştir; Cyprus Rights kontrol ettiğinde Gazete sitesine erişilememiştir. Yasal yükümlülük yürürlükten kalkmamıştır; bugünkü uygulama yeterince belgelenmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 2 kaynak
Mahkemeler ve tercümanlar
Anayasa, mahkeme yargılamalarının dilini tarafların cemaatine göre belirler (Madde 3(4)). Mahkemeler yasası dil konusunda susar. Yeminli tercümanlar sicili yazılı belgeleri kapsar, mahkeme tercümanlığını değil. 1964'ten bu yana Türkçe yürütülmüş bir yargılama tespit edilememiştir ve bir tercüman sicili de bulunmamaktadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 1 kaynak
Kamu binalarında tabelalar
Kamu binaları ve hastanelerdeki tabelaların dili üzerine bir denetim veya rapor bulunamamıştır. Dört yıllık ABD Dışişleri Bakanlığı raporları ile Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi'nin 2026 tarihli her iki belgesi de kontrol edilmiş, hiçbirinde tabelalar hakkında herhangi bir bilgiye rastlanmamıştır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 1 kaynak
Havaalanları ve geçiş noktaları
Bu derlemede, Cumhuriyet’in kontrolündeki havalimanları ve geçiş noktalarındaki Türkçe tabelalar için sistematik ve tarihli bir denetim yoktur. Bu, araştırmamızın sınırıdır; konuyu hiç kimsenin incelemediği anlamına gelmez. Puanlama için yer bazında envanter ve tarihi, konumu, dili gösteren fotoğraflar gereklidir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 1 kaynak
Ana yollar
Bu derlemede hükümet kontrolündeki ana yol tabelalarının dillerine ilişkin sistematik, tarihli bir denetim yoktur. Yunanca, Türkçe, İngilizce harf çevirisi ve çok dilli tabelaları ayırt eden güzergâh bazlı bir envanter gerekir. Bu envanterin yokluğu, Türkçenin bütün yol tabelalarında bulunmadığını göstermez.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 2 kaynak
Türkçe Meclis tutanakları
Meclis'in internet sitesinin bir Türkçe sürümü var, ancak sitenin kendi menüsü, genel kurul tutanaklarının bulunduğu Dijital Kütüphane'yi dışarıda bırakıyor. Tutanak arşivi — 1960-2021 dönemini ve mevcut dönemi kapsayan — yalnızca Rumca sayfalar üzerinden erişilebilir. Herhangi bir tutanağın Türkçe yayımlanıp yayımlanmadığı belgelenmemiş durumdadır. Bu, Cyprus Rights'ın 27 Ağustos 2026 tarihli, sitenin kendi yapısına ilişkin gözlemidir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Dil · 5 kaynak
Güneyde devlet eğitiminde Türkçe
Devletin önceki raporu, Limasol’daki bir okulda Türkçe derslerini anlatıyordu. Avrupa Konseyi’nin Altıncı Görüşü (2025), 112. paragrafta daha somut bilgi verir: bakanlık, biri ilkokulda biri ortaöğretimde iki Kıbrıslı Türk öğretmen ve Gurbeti Roman öğrenciler için iki dilli öğretmenler görevlendirmiştir. Bu, Türkçe eğitimin tamamının sayımı değildir. CERD’in 2026 gözlemleri bazı bölgelerde Türkçe eğitimin yetersizliğine ilişkin kaygıyı sürdürür. Okul, öğrenci ve ders saati bakımından tam bir seri eksiktir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 4 kaynak
GESY'ye erişim
Genel Sağlık Sistemi Yasası'nın 16. maddesi, Cumhuriyet vatandaşını hak sahipleri arasında sayar; ardından hükümetin kontrolündeki bölgelerde — ya da İngiliz Üs Bölgelerinde — olağan ikamet şartı koyar. Sağlık Sigortası Kurumu'nun kamu açıklaması da aynıdır. Cumhuriyet vatandaşı olup kuzeyde yaşayan bir Kıbrıslı Türk bu yüzden GESY dışındadır: sistem, Cumhuriyet vatandaşlığının kapsadığı alanı değil, Cumhuriyet'in sistemi fiilen yürüttüğü coğrafyayı izler. Cumhuriyet, Kıbrıs vatandaşlığını belgelendiren Kıbrıslı Türklere devlet hastanelerinde ayrı bir düzenlemeyle ücretsiz bakım sağlar; güncel rakamlar ve itiraz yolu hâlâ yetersizdir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Ehliyet ve muayene — kolaylaştırma
Kıbrıs Cumhuriyeti, araç muayene belgelerini, yetki belgelerini ve mesleki sürücü belgelerini Kıbrıslı Türklere Türkçeye çevrilmiş başvuru formlarıyla ücretsiz sunmaktadır. Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılını kapsayan yirmi ikinci Yeşil Hat Raporu, bu kolaylaştırmanın değişmediğini kaydetmektedir. Yararlanma oranına ilişkin hiçbir rakam belgelenmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Mobil dolaşım
Hat boyunca mobil ara bağlantı 11 Temmuz 2019'dan beri çalışmaktadır; hükümet kontrolündeki tarafta operatörler olarak CyTA ve Epic adları verilmiştir. Açılışta dakikası 0,29 avroluk bir ücret bildirilmiştir. Dolaşım ücretleri hâlâ uygulanmaktadır; kuzey, AB dolaşım tüzüğünün kapsamı dışındadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Ticari taşıtlar ve otobüsler
7,5 tonun üzerindeki Kıbrıslı Türk ticari taşıtları, hükümet kontrolündeki bölgelere ancak Kıbrıs Cumhuriyeti'nin verdiği, AB müktesebatına tümüyle uygun belgelerle geçebilmektedir. AB vatandaşı taşıyan otobüsler için de aynı tümüyle uygun Cumhuriyet belgeleri gerekmektedir. Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılını kapsayan yirmi ikinci Yeşil Hat Raporu, konuyu "henüz çözülmemiş" olarak kaydetmektedir; bu ifade raporlar boyunca değişmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 4 kaynak
Ödeme hesabı açmak
Kıbrıs Merkez Bankası, 26 Nisan 2023 tarihli genelgesiyle, Kıbrıs Cumhuriyeti pasaportu veya kimlik kartı taşıyan Kıbrıslı Türklerin, müşteri durum tespiti şartları karşılandığında temel özellikli bir ödeme hesabı açma hakkına sahip olduğunu belirtmiştir. Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılını kapsayan yirmi ikinci Yeşil Hat Raporu, Kıbrıslı Türklerin güçlük bildirmeye devam ettiğini ve "çok sınırlı sayıda" Kıbrıslı Türk'ün hesap açabildiğini kaydetmektedir. Aynı rapor, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın, Cumhuriyet'teki bankalarla çalışan Türk bankalarına getirdiği kısıtlamaları ek bir engel olarak kaydetmektedir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 2 kaynak
Hat boyunca para transferi
Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılını kapsayan yirmi ikinci Yeşil Hat Raporu, hükümet kontrolündeki bölgelerdeki bankalar ile kuzeydeki bankalar arasında hâlâ para transferi yapılamadığını ve bunun Yeşil Hat ticaretini engellemeye devam ettiğini kaydetmektedir. Aynı rapor, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın, Cumhuriyet'teki bankalarla çalışan Türk bankalarına getirdiği kısıtlamaları ek bir güçleştirici etken olarak kaydetmektedir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 4 kaynak
Ticari hesaplar
Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılını kapsayan yirmi ikinci Yeşil Hat Raporu, Kıbrıslı Türk işletmelerinin hükümet kontrolündeki bölgelerde hâlâ banka hesabı açamadığını kaydetmektedir — önceki raporlara göre değişiklik yoktur. 26 Nisan 2023 tarihli Merkez Bankası genelgesi ise Kıbrıs Cumhuriyeti pasaportu veya kimlik kartı taşıyan bireyleri kapsamaktadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Ücretsiz tedavi uygulamasının hukuki dayanağı
Cumhuriyet, GESY dışında Kıbrıslı Türk vatandaşlara devlet hastanelerinde ücretsiz bakım sağlar. Hastane kimlik kartları için güncel bir devlet hizmet sayfası vardır; resmi bir dizin 31 Temmuz 2013 tarihli Kıbrıslı Türk hastane kimlik kartlarına atıf yapar. Cumhurbaşkanlığı'nın Kıbrıslı Türklere yönelik 26 Ocak 2024 tedbirleri bu uygulamanın yanındadır. Bu hakkı kuran yasanın veya Bakanlar Kurulu kararının adı, güncel dosya sayısı ve bir itiraz yolu hâlâ bir kaynak dizisi olarak bulunamamıştır. 2005 tarihli bir tıp dergisi rakamı açılamadığı için kullanılmamaktadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 2 kaynak
Kolaylaştırmanın kullanımı
Bulunan tek yararlanma rakamları, Cumhuriyet'in Temmuz 2004 tarihli kendi açıklamasındadır: geçiş noktalarının açılmasını izleyen ilk on dört ayda 839 olağan sürücü belgesi verilmiş ya da yenilenmiş, 72.476 geçici yol kullanım izni düzenlenmiştir. Bu, yükümlü tarafın kendi rakamıdır ve yirmi yıl öncesine aittir. Güncel hiçbir veri yayımlanmamıştır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Ödeme hesabı hakkının uygulanması
Merkez Bankası'nın 26 Nisan 2023 tarihli genelgesi bu hakkı ortaya koymaktadır. Finansal ombudsmanın 2024 yılına ait toplu rakamları, temel hesap açma veya kapatmayla ilgili 13 şikâyet saymaktadır; ancak bu rakamlar cemaate göre ayrıştırılmamıştır. Ret uygulayan bir bankaya karşı herhangi bir denetim tedbiri tespit edilmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Kamu hizmetleri · 3 kaynak
Hat boyunca posta hizmetleri
Cyprus Post’un SSS sayfasına göre kuzeydeki alıcıların gümrüksüz postası UNFICYP üzerinden iletilir; gümrüklü gönderiler kimlikle Strovolos’tan alınır. Bu, resmî işlemi belgeler; teslimat performansını değil. Süreler, kayıplar ve erişilebilirlik yeterince belgelenmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Çalışma ve emeklilik · 3 kaynak
Sosyal sigorta süreleri
1974 öncesi prim hakları kağıt üzerinde tanınmaktadır. Kıbrıs sistemine ilişkin güncel resmi AB rehberi, 2025 tarihli, sigorta sürelerinin yalnızca AB, AEA ve İsviçre için birleştirilmesine izin vermektedir. Kuzey hakkında hiçbir şey söylememektedir. Avrupa Eşitlik Hukuku Ağı'nın 2025 raporu, kuzeyde yaşayan Kıbrıslı Türklere devlet yardımlarını reddeden bir dizi mahkeme kararını anlatmaktadır — Birinci (2006), Ertalu (2011) ve Guvenler (2012). Bu, kişiler güneyde çalışıp orada prim ödese bile geçerlidir. Cyprus Rights bu kararları kendisi incelememiştir; bilgi ağın raporundan alınmıştır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Çalışma ve emeklilik · 4 kaynak
Mesleki yeterliliklerin tanınması
Kuzeydeki kurumların verdiği yeterliliklere KYSATS — Cumhuriyet'in tanıma makamı — üçüncü ülke yeterlilikleriyle aynı muameleyi gösterir, çünkü Cumhuriyet akreditasyon makamını tanımaz. 2022 yılında Kıbrıs Devlet Bursları Vakfı, bir Kıbrıslı Türk'ün devlet bursu başvurusunu reddetti. Yazılı gerekçelerden biri, diplomasının 'Cumhuriyet tarafından tanınmayan bir kurumdan' geldiğiydi. Güneydeki meslek kuruluşları, kaç Kıbrıslı Türk başvuru sahibini kabul ettiklerine veya reddettiklerine dair hiçbir rakam yayımlamamaktadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Çalışma ve emeklilik · 4 kaynak
İşyerinde ayrımcılık
2026 yılında BM Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi, Kıbrıslı Türklerin kamu hizmeti, polis ve yargı dahil kamu kurumlarına entegrasyonunun sınırlı olduğunu belirtti. Bu bir yargı kararı değil, bir sözleşme organının endişe bildirimidir. Avrupa Eşitlik Hukuku Ağı, Kıbrıs mahkemelerinde Irk Eşitliği Direktifi kapsamında bugüne kadar hiçbir davanın karara bağlanmadığını bildirmektedir. Eşitlik Kurumu'nun şikayet istatistikleri cemaate göre ayrıştırılmaz. Polis, 2024 yılı için ODIHR'a 54 kayıtlı nefret olayı bildirdi. Bunlardan 30'u için kovuşturma başlatıldı, 2'sinde mahkumiyet kararı verildi. Polis, 2023 yılı için 57 olay bildirdi. Her iki rakam da nefret söylemini içerir ve cemaate göre ayrıştırılmaz. ODIHR'ın kendisi, Kıbrıs'ın kayıt sisteminin nefret suçlarını diğer suçlardan yeterince ayırt etmediğini belirtmektedir. Dolayısıyla Kıbrıslı Türklerin hedef alınıp alınmadığı ve ne sıklıkla hedef alındığı, yayımlanan rakamlardan hâlâ anlaşılamamaktadır. İstihdamda ayrımcılığın gerçek boyutu yeterince belgelenmemiş durumdadır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Çalışma ve emeklilik · 2 kaynak
1974 öncesi prim kayıtlarına erişim
Hak sahipleri, 1974 öncesi primlerini kanıtlamakta güçlük yaşadıklarını bildirmektedir. Sisteme ilişkin güncel resmi rehber, tarihi kayıtlar veya bunlara nasıl erişileceği hakkında hiçbir şey söylememektedir. Hangi kayıtların günümüze ulaştığına, nerede tutulduğuna veya kuzeyde yaşayanların bunlara erişip erişemediğine dair hiçbir çalışma bulunamamıştır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Çalışma ve emeklilik · 4 kaynak
Kamu hizmetine giriş
2026 yılında CERD, iş başvuruları için Rumca yeterlilik sınavlarının uygulamada Kıbrıslı Türkleri ayrımcılığa uğratabileceğini belirtti. Ayrı bir Eşitlik Kurumu soruşturmasında, Devlet Bursları Vakfı'nın başkanının kendisi, duyuruların yalnızca Rumca yayımlanmasının çoğu bakanlığın yerleşik uygulaması olduğunu yazdı. Cumhuriyet'in heyeti CERD'e, sınavların tüm adaylara açık olduğunu ve dışişleri sınav kağıtlarının hem Rumca hem Türkçe olduğunu söyledi — devletin kendi açıkladığı tutum. Kamu hizmetinde kaç Kıbrıslı Türk çalıştığı hâlâ yayımlanmamıştır.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Eğitim · 6 kaynak
Kuzeyde verilen diplomaların tanınması
KYSATS, 68(I)/1996 sayılı Yasa ile kurulan tanıma makamıdır. Yayımlanmış kriterleri ve dokuz genel politika kararı, kuzeydeki kurumlar hakkında hiçbir şey söylemez. Kısmi tanıma veya yeterlilik sınavı yolunun şimdiye kadar açıldığına dair bir belge yoktur. Eylül 2024'te, Kıbrıs, BM'nin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi ile gözden geçirme görüşmesini yaptı. Ardından bir Komite uzmanı, BM'nin kendi toplantı özetine göre, Kıbrıslı Türk makamları tarafından verilen diplomaları açıkça andı. Ekim 2024'te, Komite'nin yazılı sonuç gözlemleri diploma tanınması konusunda bir kaygı dile getirdi. İnsanların başka eğitim sistemlerinden aldıkları diplomaları tanıtırken güçlük çektiğini yazdılar ve daha yalın sistemler istediler. Bu yazılı kaygı, Eylül ayındaki diyalogdan doğdu. Yazılı metin genel kalır ve Kıbrıslı Türkleri adıyla anmaz. Kıbrıs Teknoloji Üniversitesi'nin, Ağustos 2026'da kontrol edilen resmi kabul kuralları, Kıbrıs Türk Yönetimi'nin işlettiği okullardan alınan bitirme belgeleri için herhangi bir kategori içermez. Kuzeyle bağlı tek yol, Rizokarpaso okuluna tanınan istisnadır. Kıbrıs Üniversitesi'nin kendi kuralları kontrol edilemedi, çünkü sitesine erişilemedi. Kıbrıs, Lizbon Tanıma Sözleşmesi'ni 2001'de onayladı. Avrupa Konseyi Antlaşmalar Ofisi'ne göre, hiçbir çekince veya beyan kaydetmedi.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Eğitim · 5 kaynak
AB eğitim programları
AB Yardım Tüzüğü kapsamında, 2006'dan 2025 sonuna kadar 760.670.469,93 avro programlandı; bu rakam, Komisyon'un 'programlandı' ifadesini kullandığı yirminci raporundan alınmıştır. 2024/25 döneminde 142 burs — 2007'den bu yana toplam 2.418 burs — Kıbrıslı Türklerin AB ülkelerinde okumasını sağladı, çünkü bu diplomalar tanınmaktadır. Erasmus+ bir program olarak kuzeyde hâlâ erişilemez; Avrupa Parlamentosu Kültür Komitesi'nin, Şubat 2024'te bu dışlanmayı 'kabul edilemez' olarak nitelendirdiği bildirildi.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Eğitim · 2 kaynak
Kuzey diplomalarına dair KYSATS dosyası
KYSATS, hiçbir başvurucu kategorisi için başvuru veya sonuç istatistiği yayımlamaz; yasal metin sayfaları 'yapım aşamasında' ibaresini taşır. Yunanca ve İngilizce aramalarda ne bir yıllık rapor ne de bir parlamento rakamı bulundu. Tanıma engelinin tek tek vakalarda nasıl işlediği yeterince belgelenmemiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Eğitim · 3 kaynak
Burs sonuçları
Komisyon'un 2025 yıllık raporu, 2024/25 akademik yılında 142 burs verildiğini ve 2007'den bu yana toplam 2.418 burs verildiğini kaydediyor; ancak geri dönüş oranlarını, istihdam sonuçlarını veya mezunların AB diplomalarının daha sonra Cumhuriyet tarafından tanınıp tanınmadığını yayımlamıyor. Sonuç boyutu bu nedenle programın yokluğu olarak değil, izleme boşluğu olarak belgelenmiştir.
Bulguyu ve kaynakları incele ↗Karne nasıl okunur?
Yöntem ↗Hakkın sağlanması
0, hakkın verilmediğini; 100, sağlandığını gösterir. Bunlar ölçütlere dayalı değerlendirmelerdir; mahkeme hükmü değildir. Belge kapsamı %50'nin altındaysa alana genel puan verilmez.
Belge kapsamı
Puanlamak için yeterli belgesi bulunan değerlendirmelerin ağırlıklı payı. Belge eksikliği, sıfır puan değildir.
Bantlar ne anlama geliyor
- ●Sağlanıyor
- 80–100
- ●Kısmen sağlanıyor
- 60–79
- ●Engelleniyor
- 40–59
- ●Çoğunlukla verilmiyor
- 20–39
- ●Verilmiyor
- 0–19
- ●Yetersiz belgeleme
- Yetersiz belgelenmiş — puan yok
Her değerlendirme için ikamet yeri, puan, ağırlık, bulgu ve kaynak bağlantılarını içeren bir satır.