Ιδιοκτησία

Ο νόμος διοχετεύει όλες τις εισπράξεις από τουρκοκυπριακή περιουσία σε ειδικό Ταμείο. Το άρθρο 9 του Νόμου 139/1991 αναστέλλει την καταβολή οποιουδήποτε ποσού οφείλεται στον ιδιοκτήτη όσο διαρκεί η ανώμαλη κατάσταση. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε τον προϋπολογισμό του Ταμείου για το 2026, με έσοδα 17,6 εκατομμύρια ευρώ, δαπάνες 19,9 εκατομμύρια ευρώ και αποθεματικό 5,85 εκατομμύρια ευρώ στο τέλος του 2024. Σε μία τεκμηριωμένη υπόθεση, αποζημίωση για αναγκαστική απαλλοτρίωση πιστώθηκε στο Ταμείο, αλλά η καταβολή στον ιδιοκτήτη ανεστάλη. Δεν έχει δημοσιευθεί σωρευτικό στοιχείο εσόδων από το 1991. Δεν έχει δημοσιευθεί ούτε το συνολικό ποσό που καταβλήθηκε ποτέ σε ιδιοκτήτες. Ο λογαριασμός από τον οποίο θα μπορούσε να αντλήσει ένας ιδιοκτήτης δεν εμφανίζεται στο δημόσιο αρχείο.⁹¹⁰¹⁷⁵

Σε δύο τεκμηριωμένες υποθέσεις, τμήματα τουρκοκυπριακής περιουσίας απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για δημόσια έργα. Η αποζημίωση πιστώθηκε στο Ταμείο, αλλά η καταβολή της ανεστάλη δυνάμει του νόμου. Από το 2010 ο ιδιοκτήτης μπορεί να προσφύγει στο Επαρχιακό Δικαστήριο· το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει πως αυτό το ένδικο μέσο λειτουργεί. Από τις 45 αιτήσεις κηδεμονίας που ανέφερε η κυβέρνηση ότι έκρινε το 2010-11, μόνο 3 αφορούσαν αίτημα αποζημίωσης, και οι τρεις αποσύρθηκαν. Δεν έχει εντοπιστεί τεκμηριωμένη καταβολή χρηματικού ανταλλάγματος σε ιδιοκτήτη που κατοικεί στον βορρά.¹⁵

Το Υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε τον Ιούλιο του 2025 ότι οι ενεργές μισθώσεις ανέρχονται σε 20.093, εκ των οποίων το 86,5% κατέχουν εκτοπισμένοι. Η ειδική έκθεση ΤΤΠ/01/2023 της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, που δημοσιεύθηκε στις 24 Μαΐου 2023, διαπίστωσε ότι 8.880 τεμάχια ήταν παραχωρημένα ως επαγγελματικά υποστατικά κατά την 31η Δεκεμβρίου 2021. Από αυτά, 5.746 — δηλαδή το 65% — ήταν εκμισθωμένα σε πρόσφυγες, και το υπόλοιπο 35% σε μη πρόσφυγες και αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης. Η Ελεγκτική Υπηρεσία χαρακτήρισε το ποσοστό αυτό υπερβολικά υψηλό, επειδή ο νόμος επιτρέπει την παραχώρηση σε μη πρόσφυγες μόνο κατ' εξαίρεση. Προγενέστερη ειδική έκθεση, η ΤΤΠ/01/2022, διαπίστωσε ότι 19 υποστατικά στην Πάφο παραχωρήθηκαν με ενοίκιο χαμηλότερο του αγοραίου, χωρίς καμία αξιολόγηση κρατικής ενίσχυσης. Έλεγχοι εντόπισαν παραβάσεις σε 512 από 4.032 εμπορικές συμβάσεις μίσθωσης. Το κράτος μετέβη σε σύστημα μοριοδότησης και διαγωνισμού· ο πρώτος ανταγωνιστικός διαγωνισμός διεξήχθη στις αρχές του 2026. Τα στοιχεία του υπουργείου είναι δηλώσεις του ίδιου του υπόχρεου φορέα.^101112513